Hướng đi mới cho làng nghề Vân Hà

KTNT – Từ nơi khởi phát là thôn Thiết Úng, đến nay, nghề sản xuất và kinh doanh các sản phẩm gỗ mỹ nghệ đã lan ra toàn xã Vân Hà (Đông Anh – Hà Nội). Nhờ phát triển nghề này, kinh tế của xã như được chắp thêm cánh, tốc độ tăng trưởng cao đáng nể.

Về Vân Hà những ngày đầu xuân, đâu đâu cũng rộn ràng không khí sản xuất. Hai bên đường, những khúc gỗ đen sì, xám xịt xếp thành đống như thể hút thêm chút sinh khí của đất trời trước khi đưa vào xưởng chế biến. Tiếng đục đẽo, tiếng cưa xẻ hoà lẫn tiếng cười đùa và xe cộ đi lại càng làm cho không khí sản xuất nơi đây trở nên sôi động. Trò chuyện với chúng tôi tại xưởng mộc của gia đình, anh Nguyễn Văn Truyền, nghệ nhân chạm khắc gỗ làng Thiết úng nói say sưa không biết chán về nghề truyền thống của quê hương. Trong câu chuyện của anh, tôi không khó để nhận ra niềm thành kính của những người con Thiết Úng dành cho Tổ nghề.

Từ làng tạc tượng Thiết Úng

Trong tiềm thức của người dân Thiết Úng, nghề chạm khắc gỗ dường như cũng song hành cùng lịch sử hình thành và phát triển của làng. Vào thời nhà Nguyễn, đã từng có nhiều đoàn nghệ nhân Thiết Úng được mời vào cung để tham gia trang trí, xây dựng cung điện, lăng tẩm cho vua chúa. Nhiều người trong số đó đã được triều đình sắc phong. Bây giờ, những con người ấy đã trở thành người thiên cổ nhưng nghề chạm khắc cùng bí quyết gia truyền vẫn được bảo lưu và phát triển trong từng nếp nhà ở Thiết Úng.

“Chúng tôi thường gọi nghề của mình là “nghề thổi hồn vào gỗ”. Để tạc được một pho tượng gỗ giống với bản mẫu không khỏ, nhưng làm thế nào để truyền được cái hồn cho từng pho tượng mới khó. Nếu không, đấy cũng chỉ là những thớ gỗ vô tri vô giác mà thôi”, anh Truyền nói. Qua lời nói của anh Truyền, tôi hiểu, để có được danh hiệu “nghề thổi hồn vào gỗ”, dù là truyền miệng trong dân gian, những nghệ nhân như anh phải trải qua một quá trình rèn luyện lâu dài và cực khổ. Bản thân anh Truyền đã có hơn 30 năm trong nghề. Tính từ ngày đầu tiên được bố trao cho cái đục và dạy những đường đục đầu tiên, đến nay, khi đã là nghệ nhân, những kí ức về thuở tập tẹ học nghề vẫn còn nguyên vẹn trong anh. Anh bảo: “Nghề nào thì không biết, chứ riêng nghề chạm khắc tượng gỗ thì phải yêu nghề lắm mới theo được chú ạ”.“Mỗi pho tượng được thành hình, không chỉ thấm đượm mồ hôi, công sức mà còn có cả tình yêu và tâm huyết của người thợ”. Nhớ cái hồi mới học nghề, có pho tượng hì hục đục đẽo cả mấy ngày trời mới xong, hí hửng đem khoe với bố (bố anh là cụ Nguyễn Văn Lưu, cũng là nghệ nhân nổi tiếng trong làng) bị bố chê lên chê xuống, bắt làm lại. Có lần nản quá, anh quẳng cả tượng, cả đục ra ngoài vườn. Rồi khi cái đầu đã bớt nóng, lại lóc cóc ra vườn tìm và làm lại từ đầu. “Tôi lớn lên trong nghề cũng nhờ những lần như thế đấy”, anh nói. Anh Đào Mạnh Lĩnh, Bí thư Chi bộ thôn cho biết, toàn thôn hiện có gần 100 gia đình mở xưởng và kinh doanh đồ mộc chạm khắc. Một số hộ có xưởng lớn được các chủ Đài Loan (Trung Quốc) sang tận nơi đặt hàng. Tượng gỗ Thiết úng phong phú về chủng loại, đa dạng về mẫu mã. Điểm đặc biệt nhất ở tượng gỗ Thiết Úng là mỗi pho tượng làm ra đều có một dáng, thế và thần thái riêng. “Có nhiều pho tượng người nghệ nhân làm ra chỉ một lần và mãi mãi không lặp lại lần thứ hai”, anh Lĩnh cho hay.

Đến xã đồ gỗ Vân Hà

Vài năm trở lại đây, nhu cầu về các sản phẩm đồ gỗ trên thị trường tăng cao, nghề mộc thủ công mỹ nghệ lan truyền khắp Vân Hà. Giờ đây, Thiết Úng không còn là thôn độc nhất làm nghề chạm khắc gỗ mà tất cả các thôn ở Vân Hà, thôn nào cũng có hộ sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ. Đến mức, địa phương này đã được biết đến với danh hiệu “xã đồ gỗ”. Anh Nguyễn Đình Chiến, Phó chủ tịch UBND xã cho biết, hiện trên địa bàn xã có 15 công ty TNHH cỡ lớn tham gia sản xuất và kinh doanh đồ gỗ mỹ nghệ, hàng trăm xưởng và cơ sở quy mô gia đình. Số người tham gia làm nghề chiếm 70 – 75% dân số xã. Sự phát triển của nghề sản xuất và kinh doanh đồ gỗ mỹ nghệ đã góp phần không nhỏ làm cho bức trang kinh tế Vân Hà khởi sắc. “Chỉ tính riêng năm 2008, thu nhập từ nghề này đã chiếm tới 70% giá trị thu nhập của toàn xã”, anh Chiến nói.

Về chính sách phát triển nghề trong tương lai, anh Chiến cho hay, mới đây xã đã được thành phố cho phép thu hồi 10,1ha đất (lấy từ quỹ đất nông nghiệp) để quy hoạch khu sản xuất tập trung cho nghề tiểu thủ công nghiệp. Bên cạnh đó, xã cũng đang đề nghị thành phố xây dựng 4 bãi chứa vật liệu tại 4 thôn với tổng diện tích khoảng 4ha. Nếu các dự án này hoàn thành, vấn đề ô nhiễm môi trường và thiếu mặt bằng sản xuất sẽ được giải quyết. “Chúng tôi đang phát triển nghề gỗ mỹ nghệ theo hướng thương mại hoá để phát huy tối đa tiềm năng từ nghề truyền thống này. Đây sẽ là đòn bẩy chính của kinh tế Vân Hà trong thời gian tới”, anh Chiến tiết lộ.

Hồng Quý

Bài viết liên quan

Thêm bình luận