Thảm họa từ những con đập

KTNT – Ở nhiều địa phương miền núi, người dân thường tận dụng dòng chảy của các con suối nhỏ đắp đập làm công trình thủy điện nhỏ, trữ nước nuôi cá. Không thể phủ nhận lợi ích của những con đập này đối với đời sống dân sinh, nhưng chúng cũng tiềm ẩn nhiều mối nguy trong mùa mưa lũ.

“Hung thần” trên đỉnh núi

Theo thống kê, hiện trên địa bàn huyện Bảo Yên (Lào Cai) có khoảng vài trăm con đập, chủ yếu nằm ở các xã Vĩnh Yên, Tân Dương, Nghĩa Đô, Xuân Hòa, Yên Sơn,… Trong đó, đa phần các con đập đều nằm ở trên cao, phía dưới là nơi cư trú của nhiều hộ dân. Người dân đắp đập để nuôi cá, trữ nước cho mùa khô và làm công trình thủy điện nhỏ. Vật liệu để đắp bờ chủ yếu là đất, đá, cọc tre. Hệ thống thoát nước thô sơ, đơn giản, chưa tính được khi nước đầu nguồn dồn về quá nhiều. Có những con đập rộng hàng nghìn mét vuông, sâu hàng chục mét, sức chứa lên tới hàng trăm nghìn mét khối nước, tạo nên những chiếc hồ trên núi. Thậm chí, trên cùng một con suối người ta có thể xây dựng nhiều con đập. Khi con đập đầu nguồn vỡ, nó có thể kéo theo phản ứng dây chuyền tạo thành trận đại hồng thuỷ, có sức hủy diệt lớn.

Trong cơn bão số 4 xảy ra cách đây 2 năm, Bảo Yên là huyện chịu nhiều hậu quả nặng nề về người và của. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là sự cố vỡ hàng trăm con đập đầu nguồn. Bình thường, con đập mỏng manh giúp các hộ dân dự trữ nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt. Thế nhưng, vào mùa mưa lũ, chúng không đủ sức kìm giữ dòng nước.

Cũng trong trận lũ lịch sử tháng 8/2008, một phụ nữ 42 tuổi thôn Tổng Gia, xã Yên Sơn đã trở thành nạn nhân của con đập vỡ. Chị bị dòng nước cuốn trôi, 5 ngày sau mới tìm thấy xác. Còn đối với gia đình anh Vũ Văn Độ ở khu 2, thị trấn Phố Ràng (Bảo Yên), đêm xảy ra sự cố vỡ đập thật kinh hoàng. Con đập với lượng nước hàng chục nghìn mét khối bị vỡ, từ độ cao 100m đổ xuống cuốn bay 4 ngôi nhà dưới chân đập, gây ách tắc Quốc lộ 70. May mắn thoát chết, anh Độ nhớ lại: “Tối hôm đó cả gia đình đang ngủ, bỗng nghe thấy tiếng nổ lớn. Theo quán tính, tôi kịp lôi 2 đứa con và vợ ra khỏi nhà, chỉ biết đứng nhìn dòng nước dữ cuốn trôi toàn bộ tài sản trong nhà”.

Gia đình anh Lý Văn Ngoan ở thôn Lũng Sắc, xã Tân Dương ngăn dòng suối từ đầu nguồn thành hồ có diện tích 1.800m2 để thả cá, với lượng nước chứa khoảng 60.000m3. Lượng nước lớn là thế nhưng bờ đập chỉ được đắp bằng đất, dày 2m, hệ thống xả nước quá nhỏ. Trong trận mưa lịch sử năm 2008, dòng nước lũ đã cuốn phăng bờ đập khiến gia đình anh Ngoan mất sạch cá cùng 4 mẫu lúa của các hộ dân xung quanh.

Thiếu một chế tài

Không thể phủ nhận những giá trị mà con đập mang lại đối với đời sống người dân, nhưng nếu không đảm bảo an toàn thì đó lại là những cái “bẫy” nguy hiểm. Theo ông Trịnh Hồng Duyệt, Trưởng phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Bảo Yên, hiện chỉ có những con đập được huyện xây dựng mới có hồ sơ thiết kế, đảm bảo về độ an toàn, còn những con đập do người dân tự đắp chưa có tiêu chí nào để kiểm tra mức độ an toàn. Về việc kiểm tra giám sát, ông Duyệt cho biết: “Qua bài học từ cơn bão số 4, hàng năm, trước mùa mưa lũ, chúng tôi thường kiểm tra tính an toàn của một số con đập nhằm hạn chế phần nào hậu quả xảy ra. Trên thực tế, mọi việc cũng chỉ dừng lại ở nhắc nhở chứ chưa xử lý trường hợp nào!”.

Thiết nghĩ, việc xây dựng những con đập đảm bảo độ an toàn là rất cần thiết nhưng cần phải có sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, cần nâng cao ý thức của người dân trong việc tự bảo vệ mình, nên di dời ra khỏi vùng thiên tai nguy hiểm, tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.

Trung Kiên

Thêm bình luận