Cây sơn trên đất Tam Nông có còn…trăn trở?

Cây sơn xuất hiện ở Việt Nam từ những năm 1943. Nhựa cây sơn trồng trên đất Phú Thọ tốt hơn hẳn nhựa sơn trồng ở nơi khác. Trước đây, cây sơn được trồng ở Lâm Thao, Phù Ninh, Tam Nông, Thanh Sơn… nhưng đến năm 1995, diện tích cây sơn ở Phú Thọ chỉ còn khoảng 100ha và hiện nay chủ yếu chỉ còn được trồng ở (Tam Nông – Phú Thọ). Những năm gần đây cây sơn lại “lên ngôi”. Nhiều gia đình đã chặt các loại cây khác để trồng sơn. Huyện Tam Nông cùng các cơ quan chức năng đã và đang nỗ lực giúp nông dân phát triển cây sơn bằng nhiều việc làm thiết thực…

  • Người trồng sơn phấn khởi nhưng… còn băn khoăn

Trên thế giới có một số nước cũng trồng được cây sơn, nhưng chỉ có cây sơn Việt Nam trồng ở đất Phú Thọ là có giá trị nhất. Nhựa cây sơn Phú Thọ tốt hơn hẳn nhựa sơn trồng ở nơi khác. Nhiều hoạ sĩ và các nhà nghiên cứu về sơn đều cho rằng không ở đâu có sơn đặc sắc như Phú Thọ, vừa dẻo, vừa quánh, vừa có sự sâu thẳm trong sắc màu, vì thế nó góp phần làm cho hàng sơn mài Việt Nam đã nổi tiếng đẹp lại bền. Nhựa sơn Tam Nông đã từng được các nhà khoa học dùng để phục chế 2 pho tượng chính cốt Nguyễn Khắc Minh, Nguyễn Khắc Trường ở chùa Đậu (Hà Tây), được sử dụng khi tu bổ, khôi phục cung đình Huế, Quốc Tử Giám…. Không chỉ nổi tiếng trong nước mà nó còn được nhiều nước trên thế giới ưa chuộng, trong đó có Nhật Bản, Trung Quốc… Tuy nhiên, như nhiều loại cây công nghiệp khác (chè, cà phê…), cây sơn cũng có bước thăng trầm do phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường tiêu thụ và giá cả. Còn nhớ trước đây cây sơn được trồng ở các huyện Lâm Thao, Phù Ninh, Tam Nông, Thanh Sơn, … nhưng đến năm 1995, diện tích cây sơn ở Phú Thọ chỉ còn khoảng 100 ha do giá sơn xuống thấp. Hiện nay, cây sơn chủ yếu chỉ còn được trồng ở huyện Tam Nông. Những năm gần đây do giá nhựa sơn tăng, thị trường tiêu thụ tương đối ổn định nên phong trào trồng sơn ở Tam Nông tăng mạnh. Nhiều hộ đã đốn các loại cây trồng khác như bạch đàn, vải,… để trồng sơn. Tính đến tháng 4-2007, toàn huyện có hơn 2.262 hộ trồng 418,8 ha sơn, sản lượg đạt 85,86 tấn, tổng giá trị ước tính 8,1 tỷ đồng, so với năm 1995 diện tích tăng khoảng 300ha; so với năm 2004, số hộ trồng sơn tăng 310 hộ, diện tích tăng 189,3 ha, sản lượng tăng 38,86 tấn, giá trị tăng 3,6 tỷ đồng. Với sản lượng và giá bán trung bình 95.000đ/kg nhựa như hiện nay cây sơn Tam Nông đang trở thành cây công nghiệp mũi nhọn của huyện, cây làm giàu của nông dân.

Có thể bạn cũng quan tâm tới những bài viết

Trao đổi với ông Trần Văn Quý- Chủ tịch UBND xã Thọ Văn, chúng tôi được biết: Hiện Thọ Văn có hơn 200 ha cây sơn. Xã có 730 hộ (3.450 nhân khẩu) thì có đến 95% số hộ dân “nuôi con cái ăn học, mua sắm tài sản trong gia đình,… bằng tiền bán nhựa sơn”. Hộ trồng nhiều nhất có 1,5 ha, hộ ít nhất 250- 270 cây (3 sào). Tuổi thọ trung bình của cây sơn là 6- 7 tuổi, trong đó từ năm thứ 3 cây cho thu hoạch nhựa. So với trồng bạch đàn, trồng sơn thu nhập cao gấp 2-3 lần mà lại nhàn hơn. Gia đình ông Quý có hơn 2.000 cây trên diện tích 3 ha, thu mỗi tháng khoảng 20 kg nhựa. Thị trường tiêu thụ chủ yếu là Trung Quốc, Nhật Bản và tiêu dùng trong nước. Ngoài bán nhựa, một số hộ còn có nguồn thu từ bán cây giống.

Ông Trần Chiến Thắng- Trưởng phòng kinh tế, Phó BCĐ đề án “phát triển cây sơn nhựa trên địa bàn huyện Tam Nông giai đoạn 2004-2009”, cho biết: Hiện nay, ở Tam Nông có 3 loại sơn là sơn giềng (sơn đỏ), sơn mỡ gà và sơn ngái (sơn trắng). 80% số sơn đang được trồng trên địa bàn huyện đạt yêu cầu. Đặc biệt, chất đất ở Tam Nông rất phù hợp với giống sơn đỏ cho năng suất và chất lượng cao, đây là giống sơn quý hơn hai loại còn lại.

Những hộ như ông Nguyễn Văn Sơn (xã Thọ Văn), Phạm Văn Như (Xuân Quang) được thí điểm trồng cây sơn đỏ của đề án rất phấn khỏi nhưng còn băn khoăn vì chưa có cách trị sâu bệnh hại cây sơn, nhất là bệnh bọ đục mặt sơn.

Anh Trần Đức Văn, xã Tứ Mỹ phấn khởi: “ Từ năm 9 tuổi tôi đã theo mẹ đi cắt sơn. Trước đây tôi đi làm thuê, nay không đi nữa, ở nhà trồng sơn lấy nhựa. Nhà tôi trồng 2.000- 2.500 cây…, đang cho thu hoạch 500 cây. Điều tôi băn khoăn nhất hiện nay là làm sao có phong trào để mọi người dân yên tâm trồng sơn, con cái chúng tôi không phải đi làm thuê… ”. Theo kinh nghiệm của anh Văn: khi thu hoạch nếu nhựa sơn bị dính nước mưa, anh cho vào nồi đun lên, do đó chất lượng nhựa sơn nhà anh rất “đảm bảo”, vẫn giữ giá bán 100.0000 đồng/kg. Mới đây đã có thương lái đặt anh giá 110.000 đồng/kg.

Cây sơn lại “lên ngôi”, người trồng sơn phấn khởi, nhưng họ còn băn khoăn bởi trước đây đã có tình trạng thương lái pha trộn thêm làm cho sản phẩm nhựa sơn mất uy tín trên thị trường, không tiêu thụ được. Nói về vấn đề này, ông Thắng khẳng định: “Chúng tôi đang phối hợp với Trung tâm làng nghề Việt Nam để xây dựng làng nghề trồng sơn lấy nhựa ở Tam Nông, đồng thời nỗ lực nhằm xây dựng thương hiệu riêng cho sơn Tam Nông, …”.

  • Triển vọng cây sơn

Giúp người dân trồng sơn, từ năm 2004, huyện Tam Nông đã xây dựng đề án phát triển cây sơn trên địa bàn huyện giai đoạn 2004- 2009. Sau hơn 2 năm thực hiện, toàn huyện có 12 xã tham gia đề án, tăng 1 xã so với dự kiến ban đầu.

Để đề án đạt kết quả ngay từ giai đoạn 1 (2004-2007), huyện đã quy hoạch vùng sản xuất; nghiên cứu khoa học, phân tích, đánh giá chất lượng nhựa sơn, bình tuyển được 200 cây sơn đỏ ưu tú, xây dựng vườn ươm nhân giống 357 m2. Tính đến tháng 3/2007 sau 5 đợt đã cấp 16.740 cây giống cho 26 hộ nông dân (ở 5 xã: Dị Nậu, Cổ Tiết, Thọ Văn, Hương Nộn và Xuân Quang); thực hiện 12 mô hình thử nghiệm ở Xuân Quang, Dị Nậu, Thọ Văn; tổ chức 4 lớp tập huấn chuyển giao tiến bộ kỹ thuật trồng và cung ứng cây sơn giống cho 350 hộ nông dân. Đề án được thực hiện, số hộ trồng sơn tăng, diện tích cây sơn tăng; năng suất, sản lượng nhựa và giá trị thu nhập đều tăng so với thời điểm xây dựng đề án.

Đi đôi với trồng và khai thác sản phẩm, Tam Nông đã tổ chức tuyên truyền vận động các hộ dân bảo vệ chất lượng nhựa sơn, đề xuất mô hình quản lý chất lượng theo 2 hình thức nhóm hộ và thành lập các chi hội SXKD cây sơn đỏ ở cấp xã, hội nghề sơn ở cấp huyện. Đồng thời tăng cường công tác quản lý Nhà nước nhằm phát hiện, xử lý các trường hợp vi phạm trong SXKD sơn. Kết quả năm 2006, toàn huyện đã thành lập được 3 chi hội nghề sơn tại xã Thọ Văn, Dị Nậu và Xuân Quang với tổng số 102 hội viên. Huyện cũng đã đẩy mạnh xúc tiến thương mại, gửi sản phẩm tham gia hội chợ… nhằm quảng bá sản phẩm nhựa sơn trên thị trường trong và ngoài nước.

Năm 2007, huyện chỉ đạo xây dựng quy hoạch vùng sản xuất sơn, định hướng phát triển cây sơn nhựa trên đất vùng đồi, đồi núi thấp của 12 xã tham gia đề án, trong đó: Vùng trọng điểm là 4 xã (Thọ Văn, Văn Lương, Xuân Quang và Dị Nậu); Vùng vệ tinh gồm 8 xã: Tề Lễ, Phương Thịnh, Tứ Mỹ, Cổ Tiết, Hương Nộn, Thượng Nông, Thanh Uyên và xã Hương Nha. Đặc biệt, đề án chú trọng triển khai trồng cây sơn giềng (sơn đỏ) cho năng suất nhựa và có chất lượng cao hơn các loại cây sơn khác.

Theo đồng chí Thiều Quang Hạnh- Phó chủ tịch UBND huyện, Trưởng ban chỉ đạo đề án: “Trong chương trình đường bê tông hoá sắp tới đây, chúng tôi sẽ ưu tiên 12 xã tham gia dự án nhằm giúp bà con mua phân bón, cây giống, tiếp thu kỹ thuật trồng và chăm sóc cây sơn tốt hơn…. Ngoài ra, sau khi trình đề tài, dự án được UBND tỉnh đồng ý, chúng tôi sẽ có văn bản cụ thể để làm căn cứ, hướng dẫn cho người nông dân trồng sơn”. Đồng chí Nguyễn Đình Bốn- Phó chủ tịch HĐND huyện nói: “Tiềm năng đất đồi còn nhiều, cần tập trung nghiên cứu, tập trung nguồn lực để thâm canh, tăng năng suất, khoanh vùng sơn, … trong đó đặc biệt chú trọng đến biện pháp giống, cây con, phân bón và bảo vệ thực vật.…”

Tập trung thực hiện đề án, trong thời gian tới, Tam Nông tiếp tục chỉ đạo quy hoạch theo hướng mở rộng quy mô diện tích cây sơn nhựa ở 12 xã tham gia đề án; ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, tăng năng suất nhựa từ 3,5 tạ/ha/năm lên 3,7 tạ/ha/năm; tạo vùng sản xuất hàng hoá tập trung gắn với thị trường tiêu thụ và phát triển làng nghề truyền thống. Dự kiến năm 2008 toàn huyện có 463 ha sơn, trong đó diện tích cho sản phẩm là 295 ha, sản lượng 109 tấn; phấn đấu đến năm 2010, tổng diện tích trồng sơn đạt 600 ha, sản lượng đạt 200 tấn, để phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu….

Ngọc Lam (Theo PTO)

Bài viết liên quan

Thêm bình luận